Preventie van risico’s voor beroepschauffeurs

 03/11/2011  Claude Yvens  Expertise Center, Fleet Management

Het is een illusie te denken dat individuele maatregelen volstaan om de risico’s voor beroepschauffeurs te verminderen of te voorkomen. Er zijn immers ook organisatorische, structurele en technische veranderingen nodig.

Voor de fysieke risico´s denken we bijvoorbeeld aan de aankoop van degelijk materiaal met een goede cabineophanging, een regelbare zetel en een cockpit die kan worden afgesteld op de noden van de chauffeur. In de strijd tegen stress is een individuele aanpak met betrekking tot stressbeheer maar doeltreffend als ook het bedrijf zich toelegt op de organisatorische factoren die stress veroorzaken. Ook de inachtneming van de regelgeving betreffende de rij- en rusttijden is een belangrijk punt. Tot slot zou ook de betrokkenheid van de chauffeurs in hun leveringstrajecten een belangrijke rol spelen en hen meer autonomie geven. Wat het individueel gedrag betreft, moet het belang van een goede gezondheid onder de aandacht worden gebracht en moet gedrag dat de gezondheid ten goede komt, worden bevorderd. Dat kan bijvoorbeeld via wettelijke bepalingen (vb. het roken) en structurele maatregelen (vb. aanbod van evenwichtige menu´s in de restaurants).

Risico´s op ongevallen

Veel mensen zetten ongevallen op nummer 1 in de lijst van professionele gezondheidsrisico´s waaraan chauffeurs van voertuigen, en meer bepaald van vrachtwagens, zijn blootgesteld. Proportioneel gezien zijn vrachtwagens minder vaak dan andere voertuigen betrokken bij lichamelijke ongevallen. Jammer genoeg geldt dat niet voor dodelijke ongevallen. Op het vlak van arbeidsongevallen heeft de transportsector (vervoer over de weg), samen met de bouw en de uitzendarbeid, een kwalijke reputatie. Maar ongevallen zijn niet de enige risico´s voor de gezondheid van vrachtwagenchauffeurs. Ook lichamelijke of zelfs chemische risico´s kunnen onze gezondheid beïnvloeden. Dat geldt trouwens ook voor problemen betreffende de arbeidsorganisatie en slechte gezondheidsgewoonten, twee factoren die vaak bij vrachtwagenchauffeurs voorkomen.

Lichamelijke risico´s : de trillingen

De eerste risico´s waarop preventiediensten wijzen zijn de lichamelijke risico´s. Elke vrachtwagenchauffeur staat bloot aan trillingen, die afhangen van het soort van voertuig, de lading en de staat van het wegdek (hoewel uit een Canadees onderzoek blijkt dat de blootstelling de maximumwaarden niet overschrijdt). Voor chauffeurs van tankwagens is er nog een bijkomend risico: zij staan niet alleen bloot aan verticale trillingen maar ook aan horizontale trillingen. Daarnaast moet ook rekening worden gehouden met manuele handelingen: sommige bestuurders helpen bij het laden en lossen van hun vrachtwagen en/of bij het los- of vastmaken van het dekzeil. Die handelingen kunnen rugproblemen met zich meebrengen. Voorts kan een langdurige zithouding niet alleen nek-, schouder- of rugklachten maar ook spijsverteringsproblemen (constipatie of aambeien) veroorzaken. Ook de blootstelling aan lawaai (vrachtwagen, verkeer, weg, laden-lossen) speelt een rol. Een open venster en de radio zouden de twee grootste bronnen van lawaai in de cabine zijn.

Lichamelijke risico´s : de vervuiling

Professionele chauffeurs, en dan vooral zij die in steden rijden, staan bloot aan de stadsvervuiling en aan uitlaatgassen, die voornamelijk uit koolstof- of stikstofoxiden, lood, diverse koolwaterstoffen, … bestaan. Het kankeragentschap (CIRC/IARC) van de wereldgezondheidsorganisatie heeft dieseluitlaatgassen trouwens opgenomen in de categorie 2A (bewezen op dieren maar in onvoldoende mate op mensen) van kankerverwekkende stoffen. Die blootstelling blijkt meer uitgesproken te zijn bij chauffeurs die `lokaal´ rijden dan bij hun collega´s die lange afstanden afleggen.

Psychosociale risico´s

Stress wordt in de hand gewerkt door een aantal factoren die verband houden met de arbeidsgebonden druk: grote psychologische belasting (de chauffeur moet zich tijdens het rijden concentreren, moet de rusttijden in acht nemen, moet naar de klant luisteren, …), weinig beslissingsbevoegdheid en een geringe sociale ondersteuning (heel wat chauffeurs zitten alleen in hun cabine). Organisatorische factoren kunnen aan de basis liggen van die druk of leiden tot een verhoging ervan: de werkroosters, de arbeidsduur (hoewel de regelgeving op dat vlak strenger is geworden, hebben onderzoekers tal van inbreuken vastgesteld), de termijnen binnen welke de werkroosters worden meegedeeld, de controlemiddelen die de autonomie beperken (routeplanners, boordcomputers, …). Wat de risico´s op geweld betreft, worden vrachtwagenchauffeurs voornamelijk geconfronteerd met diefstal van hun vrachtwagen, in tegenstelling tot bus- of taxichauffeurs, die vaak te maken hebben met agressieve passagiers.

Individueel gedrag

Ook het individueel gedrag van chauffeurs kan nefast zijn voor hun gezondheid. Zo is het aantal rokers bij beroepschauffeurs groter dan bij de rest van de bevolking. Ze drinken ook meer koffie en gebruiken meer psychoactieve producten (voornamelijk slaappillen en kalmerende middelen). Ze geven ook toe dat een evenwichtig voedingspatroon geen evidentie is (onregelmatige uren, snacks, snelle maaltijden, onaangepaste voeding in wegrestaurants).

Negatieve invloed

Al die factoren kunnen een negatieve invloed hebben op de gezondheid. Twee bekende voorbeelden op dat vlak zijn vermoeidheidsproblemen en slaapstoornissen, die tot gevolg hebben dat chauffeurs te weinig slaap hebben en slaperig achter het stuur zitten. Studies hebben trouwens aangetoond dat beroepschauffeurs vaker aan het apneusyndroom leiden (snurken en ademhalingsstilstand tijdens de slaap waardoor de slaap van beduidend mindere kwaliteit is). Ook chronische stress en overgewicht komen in grotere mate en/of vaker voor dan bij andere beroepen. Samen met de andere risicofactoren kan dat leiden tot een hartstilstand of een trombose. Gewrichtsaandoeningen zijn ook geen onbekende: rugpijn, lendepijn, artrose. Het kankerprobleem is meer omstreden, en er zou alleszins een lichte stijging zijn van het aantal gevallen van long- en urineblaaskanker bij chauffeurs die in grote steden rijden. Om die aandoeningen te voorkomen zijn niet alleen individuele maar ook structurele en organisatorische maatregelen nodig (zie kader).

Al die problemen kunnen ook gevolgen hebben voor de uitoefening van het beroep. Denk maar aan de regelgeving betreffende het rijbewijs en de beperkingen van de rijgeschiktheid voor mensen die hartproblemen hebben, aan slaperigheid lijden of geneesmiddelen gebruiken. Het absenteïsme brengt ook kosten met zich mee op menselijk, organisatorisch en financieel vlak. Iedereen moet meewerken aan een groter welzijn op het werk.

Dr. Michel Muller, arbeidsgeneesheer, HDP-AristA

Ontvangt u onze wekelijkse nieuwsbrief nog niet? Schrijf je dan hier in!